Karanlığı Aydınlık Sananlar

İnsan bilmeyebilir. Bu, utanılacak bir durum değildir. Hiç kimse her şeyi bilmek zorunda değildir. Bilgi, uçsuz bucaksız bir denizdir ve insan ömrü o denizin kıyısında ancak birkaç damlayı tanımaya yeter. Asıl sorun bilmemek değildir. Asıl sorun, bilmediğinin farkında olmamaktır. Daha da kötüsü, bu farkındalıktan yoksun olmayı bir üstünlük, bir meziyet, hatta bir erdem gibi sunmaktır.
Çünkü insan bilmediğini kabul ettiği zaman öğrenmeye başlar. Ama bilmediğini bilmeyen insanın öğrenmeye ihtiyacı olduğunu düşünmesi de mümkün değildir. İşte cehaletin en tehlikeli biçimi tam da burada ortaya çıkar: Bilgisizlik, özgüven kılığına girer. Bugün etrafımıza biraz dikkatle baktığımızda bu durumun ne kadar yaygınlaştığını görebiliriz. Her konuda kesin hükümler verenler, hiçbir şeyi araştırmadan ahkâm kesenler, okumadan bilenler, dinlemeden karar verenler, düşünmeden yargılayanlar… Üstelik bütün bunları yaparken en ufak bir tereddüt bile yaşamazlar. Çünkü cehaletin en büyük konforu, insanı kendi eksikleriyle yüzleşmekten kurtarmasıdır.
Oysa bilgi insanı biraz da huzursuz eder. Çünkü öğrendikçe bilmediklerinin farkına varırsın. Okudukça soruların çoğalır. Düşündükçe kesin sandığın hükümlerin yerini ihtimaller alır. Gerçek anlamda bilgi sahibi olan insan, çoğu zaman daha dikkatli konuşur, daha fazla dinler ve daha az hüküm verir. Cahil cesareti ise bunun tam tersidir. Ne kadar az bilgi, o kadar kesin konuşma! Ne kadar az sorgulama, o kadar büyük iddia! Dahası, bazı çevrelerde düşünmemek sadakat, sorgulamamak itaat, farklı fikirleri dinlememek ise karakter göstergesi olarak sunuluyor. Oysa insanın düşünme yeteneğini terk etmesi, bir başkasının düşüncelerine sığınmasıdır. Bu da özgür iradenin sessizce teslim edilmesinden başka bir şey değildir. Bir toplum için bundan daha büyük bir tehlike olabilir mi? Çünkü cehalet yalnızca bireyin kendisine zarar vermez. Bilgisizliğin özgüvenle birleştiği yerde liyakat değersizleşir, emek görünmez olur, uzmanlık küçümsenir, akıl geri çekilir. Bilgi sahibi olanın sözü değil, en yüksek sesle konuşanın iddiası öne çıkar. Böyle bir ortamda hakikatin yerini kanaat, araştırmanın yerini söylenti, aklın yerini önyargı alır. Ve en acısı, bütün bunlar normalleşmeye başlar.
Unutmamak gerekir ki cehalet her zaman kendisini bilgisizlik olarak göstermez. Bazen büyük bir kibirle, bazen sorgulanamaz bir özgüvenle, bazen de insanın kendisini herkesten daha akıllı görmesiyle karşımıza çıkar.
Bilmediğini bilmek bir başlangıçtır. Bilmediğini kabul etmek ise bir olgunluk göstergesidir.
İnsan, ancak kendi eksikliğini fark ettiği ölçüde gelişebilir. Çünkü öğrenmenin ilk şartı, her şeyi bildiğini sanmaktan vazgeçmektir.
Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey daha fazla konuşmak değil, biraz daha okumak; daha fazla hüküm vermek değil, biraz daha düşünmek; herkese akıl vermek değil, önce kendi aklımızı sorgulamaktır.
Çünkü cehaletin en tehlikeli hâli, karanlıkta olduğunu bilmemek değil; karanlığı aydınlık sanıp bir de başkalarına yol göstermeye kalkışmaktır.
Ve ne yazık ki bazen bir toplumun en büyük sorunu, cahil insanların varlığı değil, cehaletin alkışlanmaya başlamasıdır.
