Bir Yere Alışabilmek: Modern Zamanların Küçük Sığınakları

Hayatın hızla aktığı, her şeyin bir öncekinden daha çabuk eskidiği, insanların dahi birbirlerine karşı konumlarını ve yüzlerini çıkarlarına göre değiştirebildiği bu modern zamanlarda, belki de en kıymetli şeylerden biri bir yere alışabilmek. Bir şeyi tekrar tekrar seçebilmek, bir mekâna müdavim olabilmek, aynı masaya oturmayı, aynı kahvenin kokusunu, aynı sokaktan geçmeyi isteyebilmek… Çünkü artık her şeyin alternatifi var. Bir kahvenin onlarca farklı adresi, bir kitabın sayısız satış noktası, bir kahvaltının birbirinden iddialı mekânları mevcut. Üstelik her gün yenisi açılıyor, her gün bir başkası keşfediliyor. Sosyal medya, sürekli olarak daha iyisini, daha yenisini, daha popülerini gösteriyor. İnsan, bir mekânın müdavimi olmadan önce bile başka bir yerin cazibesine kapılmaya teşvik ediliyor. Sanki bir yerde uzun süre kalmak, aynı tercihi tekrar etmek, aynı şeyden keyif almaya devam etmek bir çeşit alışkanlık yoksunluğuymuş gibi… Oysa insanın her zaman yeni bir şey keşfetmeye ihtiyacı yok. Bazen bildiği bir yere dönmeye, tanıdığı bir yüzle karşılaşmaya, siparişini daha söylemeden hatırlayan bir garsonun tebessümüne ihtiyacı var.
Bir kafede hep aynı masayı tercih etmek mesela… Pencerenin kenarındaki o küçük masa. Dışarıdan geçen insanları izlerken kahveni yudumladığın, telefonunu bir kenara bırakıp düşüncelerine döndüğün yer. Belki orada kimse seni tanımıyordur ama sen artık orayı tanıyorsundur. Işığın hangi saatlerde masaya düştüğünü, kahvenin nasıl servis edildiğini, hangi günlerin daha sakin geçtiğini biliyorsundur. Zamanla mekân, yalnızca kahve içtiğin bir yer olmaktan çıkar; günün karmaşasından kendine ayırdığın küçük bir alana dönüşür.
Bir sahafın kapısından her geçtiğinde içeri uğramak, rafların arasında daha önce fark etmediğin bir kitabı bulma ihtimaliyle oyalanmak da böyledir. Ya da hafta sonu kahvaltısı için hep aynı mekâna gitmek… Menüdeki her şeyi ezbere bilmek, çalışanlarla selamlaşmak, artık sürpriz aramadan da mutlu olabilmek. Bunlar dışarıdan bakıldığında sıradan alışkanlıklar gibi görünebilir. Fakat insanın ruhsal coğrafyasında oldukça önemli yerler kaplar. Çünkü müdavimlik, bir mekâna ait olmaktan biraz daha fazlasıdır; insanın kendisine ait bir alan oluşturmasıdır. Belki de modern hayatın en yorucu tarafı, insana sürekli başka biri olma ihtimali sunmasıdır. Daha başarılı, daha görünür, daha güncel, daha sosyal, daha üretken… Her an kendimizi yeniden tanımlamamız, yeniden konumlandırmamız, yeniden sunmamız bekleniyor. İnsan ilişkilerinde bile samimiyetin yerini zaman zaman hesapların, içtenliğin yerini beklentilerin aldığı bir çağda yaşıyoruz. Herkesin bir şey olmaya, bir yerlere yetişmeye ve bir şeyleri kanıtlamaya çalıştığı bu hengâmede insan, kendisi olmaktan yorulabiliyor. İşte tam da bu yüzden bazı mekânlar kıymetli. Çünkü orada bir şey kanıtlamak zorunda değilsiniz. Kim olduğunuzu anlatmanız, kendinizi yeniden inşa etmeniz, bir başkasının beklentisine göre şekillenmeniz gerekmiyor. Sadece varsınız. Bir kahve içiyor, kitap karıştırıyor, kahvaltınızı yapıyor ya da öylece oturuyorsunuz. Kimsenin sizden daha fazlasını beklemediği o birkaç saat, günün en büyük lüksüne dönüşebiliyor. Üstelik alışkanlık dediğimiz şeyin içinde bir hafıza da saklı. Bir mekâna her gidişimizde yalnızca orayı değil, orada bıraktığımız kendimizi de ziyaret ediyoruz. Geçen kış aynı masada otururken düşündüklerimizi, bir bahar sabahı okuduğumuz kitabı, bir ayrılığın ardından içtiğimiz kahveyi hatırlıyoruz. Mekânlar, farkında olmadan hayatımızın tanıkları hâline geliyor. Biz değişiyoruz, mevsimler değişiyor, hayat başka yönlere savruluyor; ama bazı adresler bütün bu değişimin ortasında yerini koruyor. Belki de müdavimlik, bugünün dünyasında küçük bir sadakat biçimidir.
